Groene doelstellingen realiseren met minder overheidsgeld

Het Ontwikkelingsbedrijf Groene Ruimte (OGR) van Dienst Landelijk Gebied (DLG) is opgezet voor de realisatie van groene doelen door samen te werken met private investeerders.Het OGR kan anticiperend grond verwerven en risicodragendparticiperen in projecten. Voor de aankoop en realisatie vangroene gebieden worden vooraf kosten gemaakt die achteraf uitcommerciële ontwikkelingen worden bekostigd. Voorbeeldendaarvan zijn woningbouw, zorgfuncties, windmolens, bedrijventerreinen,CO2 certificaten en natuurbegraafplaatsen.Hierbij worden groene doelen met nieuwe economische dragersgecombineerd. Voorheen was dit voornamelijk woningbouw, nuworden er in snel tempo nieuwe verdienmodellen ontwikkeld insamenwerking met nieuwe marktpartijen. Deze aanpak heet ontwikkelingsgericht werken.

Aanpak

Centraal in de aanpak staat het anticiperen door grondverwerving. Vervolgens gaat een solide gebiedsproces van start met als resultaat een businesscase. Hierin staat wat partijen willen bereiken, wie gaat investeren, wie risico’s loopt en hoe het proces wordt uitgevoerd. Alle elementen, zoals financiering en rolverdeling, zijn maatwerk en afgestemd op wat haalbaar is in het betreffende gebied. Het rendement van deze benadering is hoog. De financiering van een hectare natuur op deze manier is gunstig voor overheden. Dit komt omdat elke geïnvesteerde euro in de aankoop voor natuur (deels) met opbrengsten uit andere activiteiten wordt terugverdiend. Voor opdrachtgevers is de ontwikkelingsgerichte aanpak daarom een manier om met minder of geen overheidsmiddelen toch groene doelen te realiseren.

Resultaten

Enkele jaren geleden verwierf het ministerie van LNV (nu Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)) 53 militaire oefenterreinen (samen ruim 2.000 hectare) van het ministerie van Defensie. DLG kreeg de opdracht om binnen enkele jaren deze terreinen zoveel mogelijk ’terug te geven aan de natuur’, waarbij de aankoopkosten van de terreinen en de overige te maken kosten verdiend moesten worden uit geld-opbrengende (renderende) ontwikkelingen op die terreinen. Na drie jaar is op deze ontwikkelingsgerichte wijze 2.000 hectare natuur gerealiseerd, waarvoor 112 hectare rode ontwikkelingen nodig was (onder andere woningbouw, zorglandgoed, kunstlandgoed, bedrijventerrein en opslagterrein).

Rol DLG

DLG beschikt over de expertise om ontwikkelingsgericht te werken. Het OGR zet daarvoor haar procesmanagers en planeconomen in, en werkt daarin nauw samen met ontwerpers en landschapsarchitecten. De procesmanagers zorgen voor de benodigde strakke projectmatige aanpak.

Cruciaal is dat het planproces wordt gestart met ‘tekenen-rekenen’. Investeringen in de groene kwaliteiten van gebieden moeten vooraf worden bedacht en getoetst op haalbaarheid. De risico’s van de investering en de waarschijnlijkheid dat de investering zich terugverdient, moeten vooraf worden gewogen (risicomanagement).

De planeconomen berekenen (vooraf) het saldo van de kosten en opbrengsten van groene doelen en de commerciële functies. De risico’s van een investering worden expliciet in beeld gebracht en gekwantificeerd. Hiermee bekleedt DLG een unieke positie in het publieke domein waar het erom gaat op een slimme, goedkope wijze groene doelen te verwezenlijken. Het is aan te bevelen om DLG daarom vroegtijdig te betrekken bij ontwikkelingsgerichte projecten.

Opdrachtgever en samenwerkingspartners

DLG werkt in de ontwikkelingsgerichte aanpak nauw samen met provinciale en gemeentelijke overheden. DLG is ook voor uitvoerende rijksdiensten zoals Rijkswaterstaat een aantrekkelijke partner, omdat DLG groene doelen met commerciële opbrengsten kan verknopen. Daarnaast ontstaat steeds meer samenwerking met partijen in het maatschappelijk middenveld, zoals woningcorporaties en zorginstellingen. Groen kan op een aantrekkelijke wijze in combinatie worden gerealiseerd met doelstellingen van andere instanties, bijvoorbeeld op het vlak van zorg of energie.