De Zandmaas is het deel van de Maas vanaf Roermond tot Den Bosch. Na de hoge waterstanden in 1993 en 1995 zijn door Rijkswaterstaat tientallen riviermaatregelen voor de Maas uitgewerkt met als doel hoogwaterbescherming, natuurontwikkeling en verbetering van de vaarroute. In het kader van hoogwaterbescherming wordt gewerkt aan rivierverdieping en -verbreding, hoogwatergeulen, retentiebekkens en de ophoging van kades. Om natuurontwikkeling te stimuleren worden onder andere natuurvriendelijke oevers aangelegd en nevengeulen gegraven. Deze geulen bieden naast hoogwaterbescherming namelijk ook ruimte aan de terugkeer van diverse riviergebonden planten- en diersoorten.

Tot nu toe

• Op 2 april 2003 heeft de minister van LNV toegezegd beperkte gelden (30-35 miljoen euro) vrij te maken ten behoeve van het plannen en uitvoeren van natuurontwikkeling in de Zandmaas.
• Op 7 december 2005 hebben Minister Veerman en gedeputeerde Driessen de overeenkomst getekend waarbij, per 1 januari 2006, LNV de regie over de besteding van 35 miljoen euro voor natuurontwikkeling in de Zandmaas (Veermangelden), overdraagt aan de provincie Limburg.
• Met dit geld moet bijna 600 hectare natuur worden gerealiseerd, waarvan 460 hectare extra rijks-EHS (rijks - Ecologische Hoofdstructuur).

Projecten

In het provinciale Meerjarenplan Zandmaas 2 zijn 5 kansrijke projecten benoemd waar Dienst Landelijk Gebied (DLG)  in opdracht van de provincie Limburg inrichtingsplannen voor heeft opgesteld. Het betreft inrichtingsplannen voor 3 nevengeulen en 2 hoogwatergeulen.

Een hoogwatergeul is een geul die alleen mee stroomt met de Maas bij hoog water. Dit wordt bereikt door de geul bovenstrooms af te sluiten met een drempel. Vanaf die drempel neemt de diepte van de geul stroomafwaarts steeds verder toe. Het stroomafwaartse gedeelte van de geul staat dan ook in constante verbinding met de Maas. De geplande hoogwatergeulen zijn hoogwatergeul Raaijweide en hoogwatergeul Venlo-Velden. Beide liggen in de omgeving van de stad Venlo.

Een nevengeul stroomt, in tegenstelling tot een hoogwatergeul, wel altijd mee met de Maas en zal dus ook altijd vol water staan. Dit wordt ondermeer gedaan om weer iets van dynamiek in de gestuwde Maas terug te brengen. Ook geven dergelijke nevengeulen, en bijbehorende natuurontwikkeling, kansen voor (de terugkeer van) bepaalde dieren en planten. De nevengeul projecten zijn Stadsweide Roermond, Baarlo en Afferden.

Reactivering Oude Maasarm Ooijen-Wanssum

Een bijzonder project (in zowel omvang als impact) is de Integrale gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum. In het kader hiervan is in 2007 een uitgebreide verkenning gedaan naar de noodzaak en mogelijkheden om de oude Maasarm tussen Ooijen en Wanssum te ‘reactiveren’. De afsluiting van deze maasarm in 1995 bracht niet alleen verbeteringen achter de kades maar leidde ook tot een serieuze verhoging van de waterstanden in de Maas. In nauw overleg met de streek wordt gezocht naar mogelijkheden om de situatie te verbeteren door veiligheid én ruimte voor de rivier te combineren.

Overige projecten

DLG werkt naast de Zandmaasprojecten in opdracht van de provincie Limburg ook in opdracht van Rijkswaterstaat aan de natuur langs de Maas. Vanaf 2009 brengen Rijkswaterstaat en DLG samen als onderdeel van de Kaderrichtlijn Water vele km Maas-oevers tot hoge ecologische waarde. In 2010 heeft Staatsbosbeheer DLG gevraagd de klimaatbuffer Ooijen-Wanssum tot uitvoer te brengen. 

Hoe nu verder?

Hoogwatergeul Raaijweide is van alle voorgenoemde projecten het verst gevorderd in de uitvoering. Begin 2009 is het werk door DLG aanbesteed; in 2011 moet het Maaswater door de geul kunnen stromen.

Bij de Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum heeft de verkenning geleid tot de keuze voor een verruimingsstrategie die is uitgewerkt en in 2009 vastgelegd in het Gebiedsplan Ooijen-Wanssum. Hierin zijn naast rivierdoelstellingen (hoogwatergeulen, reactivering) ook doelstellingen opgenomen op het gebied van leefbaarheid (rondweg, woningbouw), natuur (extra EHS) en economische ontwikkeling ( recreatie, landbouw). Dit Gebiedsplan zal vanaf 2010 naar uitvoering worden gebracht; hierbij speelt DLG een belangrijke rol (projectbureau Ooijen-Wanssum, grondverwerving, EHS-realisatie)

Van de drie nevengeulen staat Stadsweide Roermond als eerst op de planning om te worden aanbesteed (2013/2014). Dit vraagt wel een voortvarende intensieve grondverwerving. Ook de andere twee nevengeulen is dit een belangrijk aandachtspunt.

De grondverwerving en de financiering lijkt bij de hoogwatergeul Venlo-Velden nog niet ver genoeg gevorderd om in 2015 tot afronding te kunnen komen. Mogelijk dat deze geul pas na 2015 gerealiseerd kan worden.